Giải mã sức hút Lễ hội truyền thống Chùa Ông - Di sản văn hóa quốc gia

Lễ hội truyền thống Chùa Ông tại Hưng Yên không chỉ là điểm tựa tâm linh sâu sắc mà còn là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia, lưu giữ những giá trị lịch sử quý báu.

Nằm yên bình tại thôn Bình Lương, xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên, Chùa Ông (hay còn gọi là chùa Bình Lương) từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa, tâm linh của vùng đất này. Với tên chữ là Bản Tịnh tự, ngôi chùa được khởi dựng từ thời Lý (khoảng năm 1128 - 1138), không chỉ là nơi chiêm bái Phật giáo mà còn là nơi phụng thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh và Vua Lý Thần Tông.

Chùa Ông (Bình Lương) – Sự giao thoa giữa kiến trúc cổ và điển tích lịch sử

Nhìn từ xa, Chùa Ông hiện lên với vẻ uy nghi, cổ kính, bao quanh bởi những tán cây cổ thụ xanh mướt và một hồ nước trong vắt. Điểm nhấn đầu tiên chính là tam quan với ba cửa vòm cuốn, được chạm khắc tinh xảo hình tứ linh: Long, Ly, Quy, Phượng, dẫn lối vào khoảng sân rộng thoáng đãng.

Về mặt kiến trúc, chùa được xây dựng theo kiểu chữ “Tam” đặc trưng của các cổ tự Việt Nam, bao gồm: Tiền đường, Thiêu hương và Thượng điện. Trong đó, Tiền đường và Thiêu hương đều có 7 gian, sử dụng gỗ lim bền vững với kết cấu chồng rường bào trơn và thượng rường hạ kẻ, thể hiện trình độ mộc nghệ điêu luyện của tiền nhân.

Tại Thượng điện, hình ảnh Thiền sư Từ Đạo Hạnh trong tư thế tọa thiền, mặc áo phật, đầu đội mũ Pháp sư hiện lên đầy uy nghiêm trong khám sơn son thếp vàng. Sự linh thiêng của ngôi chùa còn được minh chứng qua hệ thống hiện vật quý giá như gạch cổ thời Mạc (thế kỷ 16), các bia đá từ năm 1703, 1749 và quả đại hồng chuông đồng đúc từ thời Lê.

Ít ai biết rằng, ngôi chùa gắn liền với một điển tích cảm động về Vua Lý Thần Tông. Trong một lần kinh lý, nhà Vua đã dừng chân tại đây và vì cảm mến sự hiếu nghĩa của người dân cũng như cảnh sắc hữu tình, Ngài đã ban giống cây trồng, thuốc nam và đích thân cắm đất dựng chùa. Chính lòng biết ơn đối với đức độ của nhà Vua đã khiến nhân dân địa phương cung kính lập bài vị thờ Ngài cho đến tận ngày nay.

Những nghi lễ độc đáo trong Lễ hội truyền thống Chùa Ông

Được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia vào năm 2025, Lễ hội truyền thống Chùa Ông là sự kết tinh của niềm tin và khát vọng bình an. Hiện nay, lễ hội diễn ra từ mùng 6 đến mùng 9 tháng 3 âm lịch, trong đó ngày mùng 9 là chính hội.

Chuỗi hoạt động bắt đầu từ sáng mùng 6 với nghi lễ rước nước. Nước được lấy từ giếng cổ giữa làng do sư trụ trì và các bậc cao niên thực hiện để bao sái đồ thờ, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt.

Nghi lễ phất cờ: “Điểm nhấn” tâm linh độc nhất vô nhị

Có lẽ, nghi thức đặc sắc nhất mà bất cứ ai khi đến với Chùa Ông cũng muốn chiêm ngưỡng chính là lễ phất cờ vào sáng mùng 8 tháng 3. Đây không đơn thuần là một màn trình diễn mà là một nghi lễ đòi hỏi sự khắt khe về cả thể chất lẫn phẩm chất.

Người đảm nhiệm vai trò “tổng cờ” phải là người khỏe mạnh, có gia đình hạnh phúc và đạo đức tốt. Trong trang phục đỏ rực, đội mũ quan, tổng cờ cầm lá cờ dài chạm đất, bước đi theo nhịp chiêng trống qua 6 chiếc chiếu cói trải trên đường chính đạo. Khi đến chiếu cuối cùng, tổng cờ dùng chân đá văng chiếc bát sứ và bắt đầu phất cờ tạo thành những vòng tròn uyển chuyển.

Theo quan niệm dân gian, màu đỏ của cờ tượng trưng cho sinh khí. Nếu lá cờ múa đẹp, không bị quấn và chiếc bát sứ vỡ vụn, đó là điềm báo cho một năm may mắn, mùa màng bội thu và vạn sự hanh thông.

Hành trình rước kiệu và lễ tạ truyền thống

Ngày mùng 9 tháng 3, không khí trở nên náo nhiệt hơn với lễ rước kiệu Đức Thánh từ chùa đến đình Quản (nơi thờ Thành hoàng làng). Đoàn rước với đầy đủ đội múa lân, phường bát âm, kiệu long đình và các tráng đinh trong trang phục binh lính cổ tạo nên một khung cảnh vừa trang nghiêm vừa rực rỡ.

Kết thúc chuỗi lễ hội, vào ngày 28 tháng 3, lễ tạ được tổ chức để cảm tạ các bậc Thánh Phật đã phù hộ cho lễ hội diễn ra suôn sẻ, đồng thời cầu nguyện cho con cháu học hành tiến bộ, sức khỏe dồi dào.

Giá trị cộng đồng và sức sống của một di sản

Việc Lễ hội truyền thống Chùa Ông được vinh danh là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia không chỉ là niềm tự hào của người dân xã Như Quỳnh mà còn là lời khẳng định về sức sống bền bỉ của văn hóa Việt. Lễ hội không chỉ là không gian tâm linh để cầu an, mà còn là sợi dây gắn kết tình làng nghĩa xóm, nơi những giá trị đạo đức “uống nước nhớ nguồn” được truyền thụ qua nhiều thế hệ.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Đến với Chùa Ông, du khách không chỉ tìm thấy sự thanh thản trong tâm hồn mà còn cảm nhận được hơi thở của lịch sử ngàn năm văn hiến. Đây chính là minh chứng cho việc bảo tồn di sản không phải là giữ gìn những gì đã cũ, mà là làm cho những giá trị cũ tiếp tục sống động trong đời sống hiện đại.

Bạn đã bao giờ tham gia một lễ hội truyền thống nào có nghi thức độc đáo như phất cờ của Chùa Ông chưa? Hãy chia sẻ cảm nhận hoặc đặt câu hỏi về những điểm đến tâm linh tại Hưng Yên cùng chúng tôi dưới phần bình luận nhé!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Lễ hội truyền thống Chùa Ông diễn ra vào thời gian nào?Lễ hội diễn ra từ mùng 6 đến mùng 9 tháng 3 âm lịch hàng năm, trong đó ngày mùng 9 là ngày chính hội.

Nghi lễ đặc trưng nhất của Lễ hội Chùa Ông là gì?Đó là nghi lễ phất cờ vào sáng mùng 8 tháng 3, nơi tổng cờ thực hiện các động tác múa cờ uyển chuyển và đá vỡ bát sứ để cầu may mắn, mùa màng bội thu.

Chùa Ông (chùa Bình Lương) thờ những vị nào?Chùa Ông là nơi thờ Phật, Thiền sư Từ Đạo Hạnh và Vua Lý Thần Tông.

Câu hỏi thường gặp

Lễ hội truyền thống Chùa Ông diễn ra vào thời gian nào?

Lễ hội diễn ra từ mùng 6 đến mùng 9 tháng 3 âm lịch hàng năm, trong đó ngày mùng 9 là ngày chính hội.

Nghi lễ đặc trưng nhất của Lễ hội Chùa Ông là gì?

Đó là nghi lễ phất cờ vào sáng mùng 8 tháng 3, nơi tổng cờ thực hiện các động tác múa cờ uyển chuyển và đá vỡ bát sứ để cầu may mắn, mùa màng bội thu.

Chùa Ông (chùa Bình Lương) thờ những vị nào?

Chùa Ông là nơi thờ Phật, Thiền sư Từ Đạo Hạnh và Vua Lý Thần Tông.