Cơn sốt AI: Khi kỳ vọng quá mức khiến Fed cân nhắc tăng lãi suất

Áp lực tăng lãi suất từ cơn sốt AI đang trở thành mối lo ngại lớn khi các chuyên gia cảnh báo việc chi tiêu quá mức trước khi năng suất thực sự cải thiện sẽ gây lạm phát.

Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu đang đặt cược vào một chu kỳ giảm lãi suất, những phát biểu gần đây từ ông Austan Goolsbee, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bang Chicago, đã dội một gáo nước lạnh vào sự lạc quan này. Theo ông Goolsbee, chính làn sóng hưng phấn quá đà đối với trí tuệ nhân tạo (AI) có thể đẩy nền kinh tế Mỹ vào trạng thái “quá nóng”, buộc Fed phải đảo ngược chiến lược từ cắt giảm sang tăng lãi suất để kiềm chế rủi ro.

Nghịch lý AI: Khi đầu tư đi trước năng suất

Điểm mấu chốt trong cảnh báo của ông Goolsbee nằm ở khoảng cách thời gian giữa việc chi tiêu và việc tạo ra giá trị. Hiện nay, các doanh nghiệp và người tiêu dùng đang đổ những khoản vốn khổng lồ vào hạ tầng AI, trung tâm dữ liệu và chip xử lý. Tuy nhiên, nếu mức đầu tư này tăng vọt trong khi năng suất lao động thực tế chưa kịp cải thiện tương ứng, kết quả sẽ là sự gia tăng tổng cầu mà không có sự gia tăng tương ứng về cung hàng hóa/dịch vụ.

Đây chính là công thức điển hình dẫn đến lạm phát. Trong kịch bản này, thay vì hạ lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng, Fed sẽ buộc phải thắt chặt tiền tệ hơn nữa để làm nguội nền kinh tế, ngăn chặn một bong bóng tài chính mới hình thành từ sự suy diễn quá mức.

Cuộc đối đầu về quan điểm: AI là “liều thuốc” giảm phát hay “ngòi nổ” lạm phát?

Hiện nay, giới hoạch định chính sách và các nhà đầu tư đang chia thành hai phe đối lập về tác động của AI đối với kinh tế vĩ mô:

1. Quan điểm lạc quan: AI thúc đẩy năng suất, kéo giảm lạm phát

Một số chuyên gia, điển hình là ông Kevin Warsh (ứng viên tiềm năng cho ghế Chủ tịch Fed) và bà Cathie Wood (CEO Ark Invest), tin rằng AI sẽ tạo ra một cuộc cách mạng năng suất tương tự như thập niên 1990. Bà Wood thậm chí dự báo GDP thực của Mỹ có thể tăng bền vững tới 8% nhờ khả năng tối ưu hóa vận hành cực hạn của AI, từ đó tạo ra xu hướng giảm phát mạnh, tạo điều kiện lý tưởng để Fed giảm lãi suất sâu hơn.

2. Quan điểm thận trọng: Rủi ro từ sự suy diễn

Ngược lại, ông Goolsbee đặt dấu hỏi lớn về việc liệu sự bùng nổ hiện nay dựa trên hiệu quả thực tế hay chỉ là sự kỳ vọng rằng tốc độ cải tiến sẽ kéo dài mãi mãi. Ông dẫn chứng bài học từ xe tự lái: Từng có dự báo mọi tài xế chuyên nghiệp tại Mỹ sẽ mất việc trong 5 năm, nhưng thực tế công nghệ này đã vấp phải những giới hạn về an toàn và hiệu quả, khiến tốc độ phổ biến chậm hơn nhiều so với kỳ vọng.

Bài học từ Alan Greenspan và thập niên 90

Để làm rõ lập luận, ông Goolsbee nhắc lại giai đoạn giữa những năm 1990 dưới thời cựu Chủ tịch Fed Alan Greenspan. Khi đó, dữ liệu năng suất chưa phản ánh rõ ràng, nhưng Greenspan nhận ra rằng lợi nhuận và việc làm tăng cao mà lạm phát vẫn thấp chỉ có thể giải thích bằng việc năng suất thực tế đang tăng trưởng mạnh ngầm định. Trong bối cảnh đó, việc hạ lãi suất là một phản ứng hợp lý vì nó hỗ trợ một nền kinh tế đang vận hành hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, sự khác biệt hiện nay là tâm lý kỳ vọng. Nếu doanh nghiệp chi tiêu ồ ạt chỉ vì “tin rằng” AI sẽ thành công trong tương lai, họ đang tạo ra áp lực lạm phát ngay tại thời điểm hiện tại, khiến việc điều hành chính sách tiền tệ trở nên phức tạp và rủi ro hơn bao giờ hết.

Lời kết: Tương lai lãi suất phụ thuộc vào thực tế, không phải lời hứa

Nhìn một cách khách quan, AI chắc chắn là một động lực tăng trưởng, nhưng nó không phải là chiếc đũa thần có thể xóa bỏ lạm phát ngay lập tức. Sự chênh lệch giữa chi phí đầu tư vào các trung tâm dữ liệu khổng lồ và giá trị thặng dư thực tế mà AI mang lại cho doanh nghiệp sẽ là thước đo quyết định hướng đi của lãi suất.

Nếu năng suất tăng trưởng là một “điều bất ngờ” tích cực, lãi suất sẽ giảm. Nhưng nếu đó chỉ là một cơn sốt đầu tư dựa trên sự suy diễn, chúng ta có thể sẽ chứng kiến một đợt tăng lãi suất đầy bất ngờ để kìm hãm sự quá nhiệt của nền kinh tế.

Theo bạn, AI hiện nay đang thực sự tạo ra năng suất hay chỉ là một bong bóng đầu tư mới? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận bên dưới!